Filosofisch Café 2019-2020

Het thema voor 2019 - 2020 is Zinnen zoeken. Daar past een Filosofisch Café perfect in, bedachten de Vrijzinnigen NPB Wassenaar.

Met ingang van september start het Filosofisch Café in de achterzaal op elke tweede woensdagavond van de maand. Van september tot en met november 2019 en van januari tot en met maart 2020 bent u welkom van 19.30-21.30 uur. Het format van het café is als volgt:
19.30 - 20.00 uur:   inloop met koffie en thee
20.00 - 20.30 uur:   inleiding, uitmondend in een aantal stellingen/vragen
20.30 - 21.00 uur:   discussie in kleine groepjes
21.00 - 21.30 uur:   plenaire discussie
21.30 - 22.00 uur:   uitloop en sluiting
De bar is open vanaf 20.30 uur.
Het Filosofisch Café is open voor iedereen.
De entree is €5,- per persoon (inclusief koffie/thee).
De coördinator is Ernst Klatte, e-mail: e.r.klatte@gmail.com
Woensdag 11 september 2019: Dr. Jan Keij

Het appel bij Levinas.
Het ware zelf en de weg naar het best mogelijke helpen

Levinas is de filosoof die intermenselijke relaties analyseert. In die analyse constateert hij dat de relatie basaal en fundamenteel een ethische is, dat wil zeggen: ik ervaar in de relatie tot de ander allereerst en meteen dat ik verantwoordelijk ben voor die ander.

'Ik ga dat in mijn inleiding aantonen, en wel om te beginnen door aan te sluiten op de alledaagse praktijk. Ik geef aan hoe alleen al het loutere feit dat iemand in mijn buurt komt, kan leiden tot een 'automatische' focus op die ander: ik ervaar dat in bijvoorbeeld mijn drang iets te zeggen. Die drang iets te zeggen analyseer ik verder als een uitdrukking van mijn 'instaan voor de ander'. Diverse voorbeelden en literaire uitspraken zullen dit bevestigen.
Dit intermenselijke gebeuren noemt Levinas appel: geroepen worden. Ik concludeer dan ook tenslotte dat ik als mens wezenlijk ben ingesteld op verantwoordelijkheid, en dat ik waarschijnlijk een ongelukkig, dat wil zeggen onmenselijk bestaan leid, als ik die roeping negeer. Zie hier, of hoor hier, mijn spiritualiteit als mens volgens Levinas.'

Dr. Jan Keij (1948) is gepromoveerd op de Franse denker Emmanuel Levinas. Hij geeft cursussen in de gezondheidszorg en voor geïnteresseerde leken. Daarnaast heeft hij verschillende boeken gepubliceerd over Levinas, Nietzsche en Kierkegaard. Zie verder: www.keijfilosofie.nl

Woensdag 9 oktober 2019: Prof. dr. Johan Goud

Het kwaad: religieuze strategieën

De filosoof Safranski typeert het kwaad als een mogelijkheid van de menselijke vrijheid. Die mogelijkheid komen we overal om ons heen tegen, en ook in onszelf. Weinig aandacht besteedt hij aan religie als een strategie in de omgang met het kwaad. We zullen drie van dergelijke strategieën behandelen: die in het teken van de slang, de molen en het kruis. Een belangrijk religieus uitgangspunt is altijd geweest dat wortels van het kwaad zich in ieder geval ook in jouzelf bevinden. In een ruime zin van het woord doen zo ook de religies aan psychologie. In deze geest typeerde Dostojewski zichzelf. Hij was gefascineerd door het kwaad en de greep die dat op mensen heeft. "Men noemt mij een psycholoog, maar dat is onjuist - ik ben slechts een realist in hogere zin, dat wil zeggen: ik laat alle diepten van de menselijke ziel zien".

Prof.dr. Johan Goud, emeritus-hoogleraar religie en zingeving in literatuur en kunst aan de Universiteit Utrecht en emeritus-remonstrants predikant. Hij publiceerde en redigeerde veel op het grensvlak van religie en literatuur (o.a. 'Het leven volgens Arnon Grunberg: de wereld als poppenspel', 2010; 'Ontworteld: de schrijver als nomade', 2015) en vrijzinnige theologie (o.a. 'Onbevangen: de wijsheid van de liefde', 2015).

Woensdag 13 november 2019: Prof.dr. Paul J.M. van Tongeren

Autonomie en het 'voltooide leven'

Er bestaan meerdere verschillen tussen de bestaande euthanasiewetgeving en de voorstellen voor een regeling die veelal kortweg wordt aangeduid met de naam 'voltooid leven'. Een daarvan is het beroep op de individuele autonomie: 'Wie anders dan ik zelf zou het recht hebben om zelf te beslissen over mijn leven?' In de lezing wordt die notie 'autonomie' nader onderzocht, evenals het begrip van de 'wil', dat immers een centrale rol speelt in die veronderstelde autonomie. De conclusie is, dat er geen tegenstelling is tussen christelijk geloof en autonomie, maar dat in existentiële keuze-situaties de autonomie op haar grenzen stuit.
De maatschappelijke discussie over het 'voltooide leven' ontloopt doorgaans de principiële kwesties; hetzij door pragmatische argumentaties over meer of minder waarschijnlijke voor- en nadelen, hetzij door die kwesties weg te zetten als symptomen van een achterhaalde religieuze overtuiging. In de lezing wordt de filosofie ingezet voor een verheldering van de problemen, die schuil gaan achter de vanzelfsprekendheden van de eigen tijd.

De spreker publiceerde in 2018 het essay 'Willen sterven. Over de autonomie en het voltooide leven' (Kok 2018). Het boek is genomineerd voor de Socratesbeker 2019, de prijs voor het meest urgente, prikkelende en oorspronkelijke Nederlandstalige filosofieboek. Zie verder: www.paulvantongeren.nl

Woensdag 8 januari 2020: Dr. Ton de Kok

Wat is God? Filosofen, wetenschappers en kunstenaars op zoek.

'Waarom is er iets en niet niets?' Een adembenemende gedachte voor wie er even bij stilstaat. En omdat er iets is - het universum, de wereld, huis, tuin en keuken - stellen we ons vaak de beklemmende vraag wat eigenlijk de zin van dit alles is. Vijfentwintighonderd jaar lang hebben filosofen, wetenschappers en kunstenaars met dat mysterie geworsteld.
Ton de Kok zal ons in een goed half uur laten kennismaken met de bestaansworsteling van een aantal grote denkers door de eeuwen heen. Allen waren op zoek naar een vorm van religie binnen de rede nadat voor hen het traditionele persoonlijke geloof door de wetenschappelijke ontwikkelingen was achterhaald. De Kok schreef over dit thema drie boeken: 'Wat is God? Filosofen en schrijvers op zoek' (2013); 'Wat is God? Wetenschappers & kunstenaars op zoek' (2017); 'God voor niet-gelovigen. De God van Spinoza' (2019).

Dr. Ton de Kok is gepromoveerd in de geesteswetenschappen, oud-marinier, voormalig lid van de Tweede Kamer en tegenwoordig docent godsdienstfilosofie op een middelbare school in Amsterdam.

Woensdag 12 februari 2020: Drs. Karel van Haaften

Wist Socrates iets...?

Waarom kennen wij tegenwoordig de Griekse wijsgeer Socrates nog? Hij was geen leraar of het beginpunt van een (religieuze) beweging. Hij was geen geleerde die een theorie formuleerde over de wereld, zoals zijn voorgangers deden. Hij schreef geen boeken. Hij liep slechts rond in Athene en voerde gesprekken met iedereen die dat wilde. Hij was geïnteresseerd in zijn medemensen, in wat hen bewoog, in wat werkelijk van waarde was in hun leven; wat volgens hen 'de goede manier van leven' was. In deze gesprekken prikkelde Socrates zijn medeburgers hun gangbare opvattingen te onderzoeken. Want, zo zei hij, een niet onderzocht leven, is niet de moeite waard. Dit alles weten wij dankzij Plato, die vele van de gesprekken die Socrates voerde op schrift stelde.
Op deze avond zal worden ingegaan op Socrates en zijn tijd, de Socratische gesprekken (dialogen) die hij voerde en de relevantie daarvan in deze tijd. Met na de pauze speciale aandacht voor het thema 'eigenbelang'.

Drs. Karel van Haaften (1949), sociaal psycholoog, werkte jarenlang bij De Nederlandsche Bank (DNB) als Human Resources professional met als aandachtsgebied management development. Sinds zijn vertrek bij DNB in oktober 2005 specialiseerde hij zich onder begeleiding van Jos Kessels, Erik Boers en Pieter Mostert in de theorie en praktijk van het socratisch gesprek. In 2008 startte hij het Socratisch Café in Zwolle, en daarna - in samenwerking met anderen - socratische cafés elders in Nederland.

Woensdag 11 maart 2020: Ds Foeke Knoppers

Hannah Arendt

Hannah Arendt is een origineel denker die zich met uiteenlopende thema's heeft beziggehouden. In de inleiding wordt op drie daarvan nader ingegaan:
1. Denken: denken behoort tot de voorwaarden 'waaronder mensen zich van het kwaad onthouden'. Hannah Arendt werkt deze stelling uit in het eerste deel van de trilogie 'Het leven van de geest', getiteld 'Denken'.
2. Nataliteit: het concept nataliteit is een van de meest originele bijdragen van Hannah Arendt aan de filosofie: mensen zijn krachtens geboorte nieuwelingen en beginnelingen en daarom worden zij gekenmerkt door het vermogen een nieuw begin te maken, een initiatief te nemen, kortom te handelen.
3. Pluraliteit: pluraliteit is de fundamentele conditie van het menselijk bestaan:"een leven zonder spreken en zonder handelen (...) is letterlijk dood voor de wereld; het is geen menselijk leven meer omdat het niet meer onder de mensen wordt geleefd".

Drs. Foeke Knoppers (1953) studeerde theologie in Leiden en was in verschillende remonstrantse gemeenten werkzaam als predikant. In de door de Remonstrantse Broederschap uitgegeven serie Goddeeltjes nam hij het deeltje over Gods Geest voor zijn rekening.